یک سال پیش صبح روز دوشنبه 29/5/1386

اون روز هم مثل روز ها ی گذشته به کارگاه رفتیم خانوم عسگری  یه خورده دیر اومد که ما همه سر کار خودمون مشغول کارکردن بودیم که دیدیم خیلی ناراحت  وارد گنبد شد وبا آقای ساعد کاشانی نشستن روی صندلی وسط گنبد وشروع کردن به تماس گرفتن با موبایلاشون  که دیدیم خانوم عسکری  شروع کرد به گریه کردن وما همه خیلی شوکه شدیم البته قبلش یه smsار طرف بچه ها مبنی بر اینکه دکتر شیرازی فوت شدن به دست من رسید. البته من باور نکردم ولی این صحنه خانوم عسکری رو که دیدم یه دفه ای سر جام نشستم وبه بچه ها گفتم آره بچه ها ظاهرا خبر صحت داره بچه ها گفتن چی گفتم ظاهرا دکتر فوت شدن که همه بچه ها اونروز شوک عزیمی بهشون وارد شد وحتی تا یکی دوروزی اصلا دست ودلشون به کار نمی رفت آخه همه ما یه جورایی دلمون میخواست شاگردی ایشون رو بکنیم وبا این خبر متوجه شدیم بازهم یکی از بزرگان ومرشدان این رشته وبه قولی پدرعلم مرمت از بین ما رفت .

یادو خاطرش گرامی باد

و اصبر ان الله لايضيع اجر المحسنين(صبركن كه خداورند پاداش نيكوكاران را تباه نكند

در آستانه برگزاري هشتمين همايش دوسالانه حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي و تزيينات وابسته به معماري قرار گرفته‌ايم. اين همايش از ۱۳ تا ۱۶ آذرماه سالجاري برگزار خواهد شد. اين گردهمايي علمي با دنبال كردن اهداف هميشگي خود، شاهد رويداد ديگري است كه به واقع هسته مركزي آن را تشكيل مي‌دهد و آن هم برگزاري نمايشگاه زنده ياد دكتر باقر آيت‌اله‌زاده شيرازي، چهره ماندگار معماري و مرمت است. استاد دكتر شيرازي در آخرين مراسم تقدير و تجليلش دچار عارضه قلبي شد و به ديار باقي شتافت. در زير گزارشي با عنوان «تجليل از استاد جاودانه شد» را مي‌خوانيد:

عصر روز يكشنبه ۲۸ مردادماه ۱۳۸۶، ساعت ۱۷ و ۳۰ دقيقه مجموعه هنرپژوهي نقش جهان فرهنگستان هنر ميزبان فرهيختگان، علاقه‌مندان و دانشجويان رشته مرمت، معماري و شهرسازي بود كه براي بزرگداشت دكتر باقرآيت‌اله‌زاده شيرازي، استاد پيشكسوت معماري و مرمت، گردهم آمده بودند.

از جمله چهره‌هاي شاخص حاضر در اين جلسه مي‌توان به سيد محمد بهشتي، مدير گروه معماري و شهرسازي فرهنگستان هنر، مهدي حجت مدرس پرديس هنرهاي زيباي تهران، شهريار عدل پژوهشگر سازمان ميراث فرهنگي كشور، اسكندر مختاري مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري بم و محور تاريخي تهران و محمد حسن محبعلي مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه اشاره كرد.

جلسه با سخنان سيد محمد بهشتي آغاز شد. وي دكتر شيرازي را شيخ‌المشايخ حفاظت و مرمت آثار تاريخي معرفي كرد و گفت: «استمرار فعاليت، اشراف و تسلط به موضوع، علم، تجربه، مديريت گسترده و تربيت كارشناسان خبره از جمله ويژگي‌هاي دكتر شيرازي است كه دست به دست هم داده‌اند و جايگاه ايشان را چنان ترسيم كرده‌اند كه نام ميراث فرهنگي، معماري، مرمت و ... ما را تنها به ياد دكتر شيرازي مي‌اندازد.»

بهشتي تصريح كرد.«در طول تاريخ فرهنگ و هنر، شخصيت‌هاي مختلف داراي ويژگي‌هاي خاصي شده‌اند تا آن جا كه گاهي يك شخص را نماينده يك امر مي‌دانيم. مثلاً شاعران زيادي بوده‌اند كه مثنوي سروده‌اند، اما وقتي اسم مولانا مي‌آيد، نامش با مثنوي عجين است؛ گويا مثنوي فقط مال مولانا است. در امر حفاظت و مرمت هم اين امتياز و ويژگي با نام دكتر باقر آيت‌الله زاده شيرازي براي ما تداعي مي‌شود.»

بهشتي درباره ديگر صفات دكتر شيرازي گفت:«در بعضي جاها كه براي ما صورت ظاهر اهميت پيدا مي‌كرد، دكتر شيرازي افق‌هاي دورتري را مي‌ديد و چيزهايي را متوجه مي‌شد كه ما فكر نكرده بوديم. هرجا براي ما حرف زدن سخت بود، ايشان اين كار را مي‌كرد و ....»

او در ادامه به كنگره بم اشاره كرد و گفت:«دكتر زماني دست به اين كار زد كه شايد هيچ فعاليتي به اين اندازه اهميت نداشت. ايشان با اين اقدام تمام بنيه كارشناسي معماري كشور را بسيج كرد تا در اين زمينه بنويسند و توليد كنند. اين در حالي بود كه پزشكان براي ايشان سكون و استراحت را تجويز كرده بودند، اما ايشان مدام به گوشه و كنار كشور مي‌رفت و جوانان را راهنمايي مي‌كرد. همين روحيه شاگردپروري ايشان سبب شده است كه بسياري از چهره‌هاي شاخص معماري و مرمت مستقيم يا با واسطه خود را شاگرد دكتر شيرازي بدانند.»

دكتر مهدي حجت درباره جامعيت شخصيت دكتر شيرازي، بستر خانوادگي و مجموعه عواملي كه در موفقيت ايشان مؤثر بوده است صحبت كرد. حجت با تاكيد بر اينكه داشتن رابطه عاطفي و نزديك با دكتر شيرازي مانع از راحت صحبت كردن درباره اوست، جامعيت شخصيت دكتر شيرازي را مهمترين وجه اين استاد پيشكسوت دانست. وي به حوادث سا‌هاي 31 تا 42، كودتاي زمان دكتر مصدق و بعد ورود دكتر شيرازي به دانشكده هنرهاي زيبا اشاره كرد و گفت: «آن دوره باورترين دوران اين دانشكده بود، چرا كه پيش‌تر هنوز جا نيفتاده بود و بعد هم ديگر تكرار نشد.» حجت ادامه داد: دكتر شيرازي پس از ادامه تحصيل در اروپا به ايران برگشت و به اصفهان رفت. در آنجا همة آموخته‌هايش را با يك فهم عميق و داده‌هاي اجتماعي كه جامعه را دچار دگرگوني مي‌كرد به كار گرفت و بدين ترتيب اصفهان بستر تجربيات ايشان شد. بنابراين مي‌توان گفت پس از پيروزي انقلاب اسلامي، دكتر شيرازي مهمترين چهره‌اي بود كه هدايت امور را عهده‌دار شد.»

حجت از مجله «اثر» و مجموعه كتب سمينار بم به عنوان برترين منابع و دانشنامه‌هاي معماري ايران نام برد كه به سرپرستي دكتر شيرازي به چاپ رسيده‌اند. وي تصريح كرد:«اگر امروز از شخصيت دكتر شيرازي قدرداني مي‌كنيم، محصول يك اتفاق نيست، بلكه محصول رويدادهاي شگفت‌انگيزي است كه خداوند باعث شده است تا در مقاطع حساس كشور از ميراث فرهنگي ما حفاظت شود. چه بسا اگر چنين افرادي نبودند كه با پاي فشاري كار كنند، ما راه ديگري رفته بوديم.»

وي در خاتمه توصيه كرد كه هيئتي فراهم شود تا مطالب عظيم و ويسعي كه در ذهن ايشان است ثبت و جزو گنجينه كشور حفاظت شود.

مهندس محمد حسن محبعلي، مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه نيز دكتر شيرازي را مددكار تصميم‌گيري و اجرا دانست؛ راهنمايي كه جرئت و جسارت اجرا را به ديگران القا مي‌كند.

محبعلي يادآور شد در كار معماري، زماني كه عشق و علاقه كنار مي‌رود، تنها يك رابطه عرفاني خاص باقي مي‌ماند كه اين مسائل همه در وجود دكتر شيرازي حل شده. وي مهمترين مشكل در امور مرمت و حفاظت را جرئت تصميم‌گيري دانست و ادامه داد: «در اين مورد هميشه سراغ دكتر شيرازي مي‌روم و با ايشان مشورت مي‌كنم. ايشان هم با علم و آگاهي جرئت و قوت قلب به من مي‌دهند.»

شهريار عدل، ديگر كارشناس حاضر در جلسه نيز از دكتر شيرازي به‌عنوان يك دايره‌المعاف به‌ويژه در مورد اصفهان نام برد، كه نمي‌شود در اين زمينه اقدام به كاري كرد و از ايشان سؤال نكرد. عدل به جايزه جهاني«آقاخان» اشاره كرد كه در اولين سال تاسيس، دكتر شيرازي و اوزينو گالويري آن را به طور مشترك دريافت كردند. وي خاطر نشان كرد از هر غيرايراني كه راجع به معماري ايران سؤال كنيم، نام دكتر شيرازي را به عنوان صاحب‌نظر خواهد برد.

در ادامه، دكتر اسكندر مختاري، مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري بم و محور تاريخي تهران، گفت:«دكتر شيرازي چيزي بيشتر از يك كارشناس، صاحبنظر و مرجع ديگران است؛ حكم ايشان حكم نهايي است و در هر مسئله‌اي كه با ايشان صحبت كنيد، از منظر ديگر وارد بحث خواهد شد.»

مختاري از دكتر شيرازي به عنوان منتقدي نام برد كه موشكافانه همه مسائل را باز مي‌كند و هيچ وقت شيفته موج‌هاي رايج نمي‌شود و بيشتر جوهر را مي‌بيند تا صورت.

مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري تهران، زندگي دكتر شيرازي را به سه دوره تقسيم كرد: نخست، فعاليت در دفتر فني حفاظت آثار باستاني در اصفهان از سال 1345 تا زمان انقلاب؛ دوم، زماني كه ميراث فرهنگي مورد مخاطره قرار گرفت، اما ايشان كاري كرد كه ايران از اين موضوع سربلند بيرون بيايد؛ سوم دوران بازنشستگي كه در اين دوره نيز همچنان تاثيرگذار و مرجع هستند.

وي افزود: «اين استاد به حقيقتي دست پيدا كرد كه اين مهم براي هركسي ميسر و مقدور نيست. مهمتر آنكه هر وقت راجع به مسئله‌اي با ايشان صحبت مي‌كنيم، از منظري ديگر وارد بحث مي‌شود و افق‌هاي جديدي را پيش چشم ما باز مي‌كند.»

وي يادآور شد:«دكتر شيرازي هميشه دوست داشته مؤلف باشد و گاهي هم كه به اجبار به امور مديريت پرداخته، بسيار مؤثر بوده است؛ مانند ساماندهي ميراث فرهنگي در سال‌هاي ملتهب پس از انقلاب كه كار بسيار سختي بود.»

پس از سخنان حاضران، دكتر شيرازي به روي صحنه آمد و با قرائت آيه «و اصبر ان الله لايضيع اجر المحسنين(صبركن كه خداورند پاداش نيكوكاران را تباه نكند؛ سوره هود، آيه 115)»، گفت:

وي افزود: «نسل ما كه جنگ جهاني دوم، نهضت آزادي‌خواهي و مقاطع ديگر را ديده بود، وجدان كاري خاصي داشت. وجدان كاري بهترين سرمايه‌اي است كه هركس مي تواند داشته باشد.» دكتر شيرازي تصريح كرد: «ما استعداد چنداني نداشتيم، اما مثل ژاپني‌ها خيلي كار كرديم، چون معتقد بوديم كار را بايد در حد كمال، حسن نيت و خوبي انجام داد.»

اين آخرين حرف‌هايي بود كه از زبان دكتر شيرازي شنيده شد. پس از پايان صحب‌هاي دكتر، حاضران در جلسه ايستادند و برايش دست زدن، لحظاتي بعد و هنگامي كه ديگر حاضران در نشست درباره خاطرات و علاقه‌ خود به ايشان صحبت مي‌كردند، دكتر به طور ناگهاني دچار عارضه قلبي شده و با وجود حاضر شدن اورژانس در محل و انتقال وي به بيمارستان دي، متاسفانه اين استاد پيشكسوت از دنيا رخت بربست.

با اعلام شدن خبر درگذشت چهره ماندگار معماري و مرمت، دوستان، همكاران، دانشجويانش در شك از دست دادن استاد فرو رفتند.

مراسم تشييع پيکر دکتر شيرازی، ۳۰ مردادماه ۱۳۸۶ با حضور پرشور دانشجويان، شخصيت‌های علمی و فرهنگی، از عمارت مسعوديه تهران به سمت آرامگاه ابدی وی در قطعه هنرمندان بهشت زهراي تهران انجام شد. بعد از خاكسپاري مجالس ترحيم وي در تهران، اصفهان، همدان، كرمان و شهرهاي مختلف برگزار گرديد. در اين مراسم‌ها شخصيت‌هاي سياسي، فرهنگي و علمي زيادي به بيان ديدگاه‌هاي خود در مورد شخصيت دكتر شيرازي پرداختند كه در زير به خلاصه كلام آنها در جملاتي مي‌آيد.

مهندس اسفديار رحيم مشايي، رييس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري كشور از دکتر شيرازي به‌عنوان فردی تاثيرگذار در حفاظت از آثار تاريخی و فرهنگ‌سازی درجامعه ياد كرد.

دكتر سيدطه هاشمي، رئيس پژوهشگاه ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گفت: دكتر شيرازي ازشخصيت‌هاي وارسته و عالم فرهنگي بود كه هر كسي در همنشيني با ايشان قطعاً بهره‌اي را به اندازه كافي مي‌برد.

سيد محمد بهشتي، استاد دانشگاه نيز گفت: شيرازي ساده و پر بركت زيست. مهم‌ترين كار او در آغاز، مرمت آثار تاريخي اصفهان و در سال‌هاي اخير مرمت عمارت مسعوديه در تهران بود. اما زيباترين داستان زندگي‌اش در مجلسي كه فرهنگستان هنر براي بزرگداشت و او ترتيب داده بود، در ميان دوستان و شاگردان و همفكرانش از خدا و عاقبت نيك گفت و روي صحنه آرام جان سپرد و صحنه روزگار را فرو گذاشت.

نه‌تنها زندگي‌اش را وقف آموختن فرهنگ ايراني كرد، خداي مهربان چنين خواست كه مرگ او نيز چنين آموزنده باشد.

اكبر زرگر، استاد دانشگاه از ويژگي‌هاي علمي و خصوصيت فردي استاد چنين مي‌گويد: دكتر در زمينه مرمت استاد بي‌بديلي بود. اگر ادعا كنيم كه تقريباً تمامي كساني كه تا چندي قبل دست اندركار مرمت آثار فرهنگي اين كشور بوده‌اند يا در كلاس و يا در كارگاه شاگردي دكتر شيرازي را كرده‌اند. گزافه نگفته‌ايم.

و در زمره خصوصيات فردي دكتر، حسن خلق و سلوك با مردم بود. سعه صدر او باعث شده بود كه اقشار متعدد از جوانها گرد او جمع شوند. آرامش و طماٌنينه او جاذبه بي‌نظيري در او بوجود آورده بود. اين روحيه باعث مي‌شد كه اطرافيان با انگيزه و در حد توان، در كنار و يا زير نظر او با نشاط تلاش كنند.

عبدالله جبل عاملي از دوستان و همكاران نزديك استاد نيز چنين مي‌گويد: ايمان تحت تاثير محيط تربيتي و طي مراحل معرفت به دست مي‌آيد و در انسان نشانه‌هايي از باورها و رفتارها بوجود مي‌آورد. اين نشانه‌ها را در شيرازي چنين يافتم:

• جهانبيني: او داراي جهان‌بيني توحيدي بود و با مكاتب فلسفه مادي‌گرائي انعطافي نداشت.
• عبادت: نشانه ديگري از ايمان او انجام عبادت بود، او علاوه بر واجبات مذهبي، آموختن، توليد و آموزش به ديگران را از واجبات مي‌دانست.
• تقوا: دكتر شيرازي در هر موقعيت و در هر شرايطي از گناه و معصيت اجتناب مي‌كرد. او به شدت از غيبت‌گويي و مذمت ديگران خودداري مي‌نمود.
•  شهامت: از نشانه‌هاي بارز اخلاقي دكتر شيرازي شهامت بود. او با تمام وجود در تحقق برنامه‌هاي فرهنگي خود فعال بود و با شهامت در مقابل كج‌رويي‌ها موضع مي‌گرفت و هرگز در تحقق اهداف و وظائف خود به ملاحظه انديشي توجه نمي‌نمود.
• احسان: از مهمترين سجاياي اخلاقي دكتر شيرازي نوع دوستي بود. او هر زمان براي هر كس كه مي‌توانست دست ياري دراز مي‌كرد و هرگز از كمك به ديگران خصوصاً دوستان و ياران ميراث فرهنگي امتناع نمي‌ورزيد.
• قناعت: او شاكر نعمات الهي بود، همواره از تقدير و سرنوشت خود اظهار رضايت مي‌نمود. درويش مسلك مي‌زيست و از تظاهر به زندگي با تجملات دوري مي‌كرد.

محمد حسن محبعلي از همكارانش مي‌گويد: شيرازي در ماموريت‌هاي علمي شناخته مي‌شد. صداقت، پشتكار، جديت، سادگي در زندگي قانون وي بود.

اسكندر مختاري، مدير پايگاه جهاني ارگ بم نيز مي‌گويد: بدون شك شهرت جهاني ارگ بم بيش از هر چيزي مرهون برگزاري كنگره‌هاي بزرگ تاريخ معماري و شهرسازي ايران در بم است. امري كه به همت دكتر شيرازي و به كمك و همفكري ديگر صاحب نظران محقق شد.

محمد ميرشكرايي راز ماندگاري شيرازي در دل و جان همه را در توانايي او براي تنيدن تار عشق و خلوص و عاطفه عشق به انسانيت و تاريخ اين مرز و بوم مي‌داند كه كسي را از آن گريزي نيست.

يكي از دانشجويانش مي‌گويد: استاد شيرازي علاوه بر تأثير علمي بر دانشجويانش، تأثيرات اخلاقي و عرفاني فراواني بر آنها مي‌گذاشت و تجربه نشان داد که اين تأثير، انسان سازتر و کشور سازتر از تأثير قبلي، خود را نمايان ساخته. استاد دکتر شيرازي اسطوره‌اي بود از نهايت علم و ايمان. علمش زبانزد خاص بود و ايمانش تربيت کنندة جوانان. به هنگام استراحت دانشجويان و بين کلاس‌هاي درس، وضويش را مي‌گرفت و آنچنان نمازي مي‌خواند که فرشتگان خداوند را به تحسين وا مي‌داشت و از برکت نمازش، کلاس درس و روح دانشجويانش غرق در انوار ايزدي مي‌گشت.

دکتر سيد باقر آيت اله‌زاده‌شيرازي بعد از 40 سال تلاش خستگي‌ناپذير، صادقانه و با اخلاص براي حفظ و احياي هويت ديني و ملي ايران سبک بار و آسوده‌خاطر به ديدار خداوند جل جلاله شتافت.

دکتر آيت‌اله‌زاده شيرازي بنيان‌گذار مرمت علمي بناها، آثار و محوطه‌هاي تاريخي در ايران است. وي در طول حيات پرخير و برکت خود، طرح و اجراي احياء و مرمت صدها بنا و محوطه تاريخي در کشور را به عهده داشت و نقش موثري در مطالعات تاريخ معماري ايران، اشاعه دانش مرمت در کشور و تربيت نيروي انساني متخصص در اين زمينه ايفا نمود.

خلاصه‌اي از زندگي ايشان از جنبه‌هاي پژوهشي، اجرايي، مديريتي و آموزشي در زير مورد اشاره قرار مي‌گيرد.

دوران تحصيلات

دکتر سيد باقر آيت‌اله‌زاده شيرازي، فرزند سيدمحمدحسين، در سال 1315 در نجف اشرف در خانواده‌اي ايراني، روحاني و ديني به دنيا آمد. وي از نوادگان ميرزاي بزرگ شيرازي است. او دوران کودکي و نوجواني خود را در فضاي بسيار غني ديني، اعتقادي، فرهنگي و علمي در نجف و تهران طي کرد و در سال 1335 موفق به اخذ ديپلم رياضي از دبيرستان دارالفنون گرديد. دکتر آيت‌اله‌زاده‌شيرازي در سال 1342 با درجه عالي در رشته کارشناسي ارشد معماري از دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران فارغ‌التحصيل گرديد. عنوان پايان‌نامه کارشناسي ارشد او طرح پيشنهادي کانون اصلاح و تربيت اطفال بزهکار بود.

دکتر آيت‌اله‌زاده‌شيرازي در سال 1343 براي ادامه تحصيل به ايتاليا رفت و در سال 1350 (1971) با درجه عالي موفق به اخذ مدرک دکترا در رشته مطالعه و مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي از دانشکده معماري دانشگاه رُم گرديد. عنوان پايان‌نامه دکتراي وي:

Progetto di Rianimazione del Bazar di Isfahan il Centro Antico Commerciale a Culturale della Citta  

(پروژه احياي بازار اصفهان- مرکز کهن تجاري و فرهنگي شهر) بود. اين رساله دکترا، تحت نظارت و راهنمايي معمار مشهور ايتاليايي مرحوم پروفسور دکتر Angelis d’Ossat انجام پذيرفت.

مشاغل و فعاليت‌هاي اجرايي

• - رييس دفتر فني سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران در استان اصفهان 1358-1346
• - رييس سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران و سرپرست اداره کل حفاظت آثار باستاني و بناهاي تاريخي 1366-1358
• - معاون اجرايي و قائم مقام سازمان ميراث فرهنگي کشور 1379-1366
• - کارشناس و مشاور علمي حفاظت و مرمت بناها و محوطه‌هاي تاريخي  فرهنگي   1386-1345
• - كارشناس مطالعه، طراحي و اجراي صدها پروژه مرمت و احياء بناها و بافت‌هاي تاريخي و مجموعه‌هاي امروزين در ايران 1386-1342
• - طراح و مدير پروژه طرح مطالعه، ساماندهي مرمت و احياي دولت‌خانه صفوي در شهر اصفهان  1353-1349 و 1379-1374
• - همکاري افتخاري در دوران بازنشستگي با سازمان ميراث فرهنگي کشور در ارتباط با تهيه طرح مرمت و احياي مجموعه تاريخي فرهنگي عمارت مسعوديه تهران و نظارت افتخاري بر اجراي آن، مرمت ارگ تاريخي بم، مسجد کبود، گنبد جنت‌سراي اردبيل، ديرگچين، قصربهرام، عين‌الرشيد و غيره
• - عضو هيئت موسس و رييس موسسه فرهنگي ايکوموس ايران (Iran ICOMOS)، وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها  وابسته به يونسکو.
• - از پيشنهاد دهندگان طرح مطالعه، تنظيم و تدوين منشور ملي حفاظت بناها و محوطه‌ها و همکاري در اجراي طرح، موسسه فرهنگي ايکوموس ايران وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها و پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري.
• - از بنيانگذاران  سازمان ميراث فرهنگي کشور. تهيه پيش‌نويس اساسنامه و لايحه قانوني تشکيل سازمان ميراث فرهنگي کشور.  
• - از بنيانگذاران مرکز آموزش عالي ميراث فرهنگي.
• - دبير کنگره تاريخ معماري و شهرسازي ايران، عضو هيئت علمي کنگره، تاسيس دبيرخانه کنگره، برگزاري سه دوره اين کنگره ملي در ارگ بم و ويراستاري علمي و کوشش در چاپ پانزده جلد مجموعه مقالات سه کنگره مذکور 1386-1374
• - موسس، مدير مسئول و عضو هيئت تحريريه فصلنامه علمي، فني، هنري «اثر» وابسته به سازمان ميراث فرهنگي کشور. دکتر شيرازي تا شماره 41، مدير مسئول اين فصلنامه بودند. اين مجله در سال 1378 از سوي وزارت فرهنگ و آموزش عالي شايستگي کسب درجه علمي-ترويجي  را پيدا نمود و هم‌اکنون درجه پژوهشي را به‌دست آورده است. اين مجله، فضايي را فراهم آورد که تلاشگران صحنه ميراث فرهنگي کشور قادر باشند نتيجه تلاش‌ها و مطالعات خود را منتشر کنند. طي 41 شماره مجله، حدود 6 هزار صفحه مطلب در حوزه ادبيات معماري، شهرسازي، باستان‌شناسي و هنر ايران در اين مجله به چاپ رسيد. 1386-1358
• - برگزاري نمايشگاه پژوهشي و هنري معرفي شهر تاريخي اصفهان با عنوان اصفهان شهر نور (Isfahan city of light) در موزه بريتانيا1976
• - دبير علمي دومين همايش معماري مسجد، دانشگاه هنر.
• - دبيرعلمي کميته معماري و شهرسازي، دومين همايش ملي بنياد ايران‌شناسي.
• - دبيرعلمي همايش فرهنگ و هنر اصفهان در سده‌هاي يازدهم و دوازدهم هجري قمري -چهره‌هاي معماري و شهرسازي، فرهنگستان هنر، آذر 1385.
• - حضور فعال در مجامع علمي فرهنگي و شوراهاي تخصصي در سطح ملي و بين‌المللي.
• فعاليت‌هاي کارشناسي بين‌المللي
• - مطالعه و ارائه گزارش علمي در ارتباط با سه شهر اسلامي اندونزي (منطقه حفاظت شده تاريخي کدوس، دماک و چريبون- سازمان علمي فرهنگي تربيتي آموزشي يونسكو، 1975       
• - ارزيابي و کارشناسي شهر سمرقند ازبکستان براي ثبت در فهرست ميراث جهاني - ايكوموس (شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي، همكار يونسکو)، 2002
• - ارزيابي و کارشناسي مجموعه فرهنگي تاريخي احمد يسوي در ترکستان قزاقستان - ايكوموس (شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي، همكار يونسکو)، 2003

(در رابطه با اين ماموريت، علاوه بر گزارش تهيه شده، مقاله زير نيز به چاپ رسيده است:

Shirazi, B. A., The Mausoleum of Khoja Ahmad Yasawi, World Heritage Review, 37, pp. 24-31,UNESCO, 2004.

فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي

• - تدريس در رشته‌هاي معماري، مرمت در دوره‌هاي کارداني، کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا در دانشگاه‌هاي تهران، شهيد بهشتي، هنر اصفهان، شهيد باهنر کرمان، علم و صنعت دانشگاه آزاد تهران مرکزي. 1386-1355
• - استاد راهنما و مشاور رساله‌هاي نهايي دوره‌هاي کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا به تعداد 130 رساله در رشته‌هاي معماري، مرمت، پژوهش هنر و باستان‌شناسي1386-1355
• - ايفاء سهم در تشکيل نخستين دانشکده مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي (پرديس اصفهان) در دوره کارشناسي ارشد در دانشگاه فارابي پرديس اصفهان، 1356
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه تهران (تدريس در دوره کارشناسي ارشد و دکترا)
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري، دانشگاه هنر اصفهان
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري وشهرسازي، دانشگاه علم و صنعت ايران
• - عضو هيئت علمي نيمه وقت دانشکده هنر و معماري، کارشناسي ارشد مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي، دانشگاه آزاد اسلامي تهران مرکزي
• - همکار دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي در تنظيم و تدوين دروس رشته کارشناسي ارشد تاريخ معماري و شهرسازي ايران
• - عضو هيئت علمي مجله علمي پژوهشي مجله هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران
• - عضو هيئت علمي مجله علمي پژوهشي معماري و شهرسازي صُفّه، دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي

کتاب‌ها و ساير انتشارات

1. باقر آيت اله‌زاده‌شيرازي، معماري اسلامي-شکل، کارکرد و معني، نوشته روبرت هلن برند، انتشارات روزنه، 1383
2. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، اکرم بحرالعلومي، بين دو زمين‌لرزه: کتاب راهنماي ميراث فرهنگي در مناطق   زلزله‌خيز، نوشته سر برنارد ام فيلدن، ناشر: موسسه فرهنگي ايکوموس ايران، پايگاه پژوهشي ارگ بم، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، 1383
3. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، ترجمه فصل 16 از بخش سوم جلد سوم: معماري هخامنشي، فصل‌هاي 39، 42 و 43 از بخش ششم جلد سوم: معماري دوران اسلامي به همراه تعليقات مترجم بر جلد سوم، جلد هشتم، از کتاب سيري در هنر ايران، نوشته پروفسور آرتور پوپ، شرکت انتشارات علمي و فرهنگي، در دست انتشار
4.  باقر آيت اله‌زاده شيرازي، مهرداد حجازي، حفاظت و مرمت سازه‌اي ميراث معمارانه، نوشته جورجو کروچي، در دست انتشار
5.  باقر آيت اله‌زاده شيرازي، مروري بررويکرد ايران معاصر به حفاظت ميراث فرهنگي (تاليف، 1385)، موسسه فرهنگي ايکوموس ايران و پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، در دست انتشار
6. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، ترجمه منشورهاي بين‌المللي حفاظت: منشورها و قوانين محافظت معمارانه-پاکستان (1386)، منشور حفاظت مکان‌هاي ارزشمند ميراث فرهنگي- ايکوموس نيوزلند(1386)، منشور آتن، منشور ونيز، در دست انتشار
7. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، تاريخ معماري و شهرسازي شهر اصفهان، در دست تاليف

مقالات

تاليف و ترجمه بيش از 110 مقاله در حوزه مرمت و حفظ آثار و بافت‌هاي تاريخي، معماري و شهرسازي

عضويت‌ها

• - عضو پيوسته فرهنگستان هنر جمهوري اسلامي ايران1386-1380
• - عضو کميته معماري و شهرسازي فرهنگستان هنر جمهوري اسلامي ايران
• - عضو شوراي فني سازمان ميراث فرهنگي کشور
• - عضو هيئت موسس و رييس موسسه فرهنگي ايکوموس ايران، وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها،  همكار يونسکو  1386-1379
• - عضو هيئت داوري مسابقات بزرگ و ملي معماري مانند طراحي کتابخانه ملي ايران، طراحي مجموعه فرهنگستان‌هاي جمهوري اسلامي ايران و غيره
• - عضو افتخاري آکادمي معماري کشورهاي شرقي
• - عضو کميته راهبردي پژوهش ارگ تاريخي بم
• - عضو کميته راهبردي پژوهش و حفاظت قلعه الموت
• - عضو کميته علمي کنفرانس بين المللي مطالعه و حفاظت از معماري خشتي يزد 1382

تدوين و تأليف جزوات درسي

1. سالم‌سازي محيط مرطوب، براي درس تکنولوژي مرمت. 1366
2. اخلاق در مرمت، براي درس طرح مرمت بنا. 1367
3. تجربيات پژوهش، حفاظت و مرمت در ايران براي درس قوانين و تشکيلات. 1370
4. ميراث فرهنگي و توسعه حفاظت به مفهوم تعمير و حقيقت اقتصادي براي درس طرح مرمت و بافت. 1379
5.  سير تحول سازه در معماري ايران  براي درس تکنولوژي مرمت و تاريخ معماري. 1381
6.  آموزش مرمت بناهاي تاريخي براي معماران و مرمت‌گران براي درس طرح مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي. 1380
7. جزوه درسي تهيه طرح مرمت بناها و مجموعه‌ها

جوائز و تقديرنامه‌ها

- برنده جايزه بين‌المللي Award for Architecture

به خاطر ارائه و اجراي طرح مرمت، حفظ و احياء بناهاي تاريخي چهل‌ستون، عالي‌قاپو و هشت‌بهشت در شهر اصفهان در سال 1980. در اين پروژه، دکتر شيرازي به‌عنوان طراح و مدير پروژه در سازمان ملي حفاظت آثار باستاني با موسسه شرق‌شناسي ايتاليا

(IsMEO) Italian Institute for Middle

 East and Far East

به سرپرستي دکتر Eugenio Galdieri  همکاري داشتند. اين جايزه، به‌خاطر کار حفاظتي دقيق و گسترده صورت گرفته و گزارش‌هاي پژوهشي منتشر شده به مجريان آن اعطاء گرديد. نتايج اين پروژه، باعث گسترش بدنه دانش معماري از معماري اسلامي شد و کارشناسان و هنرمندان آموزش‌ديده در اين پروژه، در ساليان بعد، از تجارب کسب‌ شده خود در مرمت و احياي بناهاي متعددي در اصفهان و ساير  شهرهاي ايران بهره بردند.

- چهره ماندگار عرصه معماري، مرمت و حفظ آثار تاريخي، همايش چهره‌هاي ماندگار،1380.

- برنده جايزه تشويقي کتاب سال ايران براي ترجمه کتاب معماري اسلامي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1382

- بازنشسته برگزيده ملي از سوي رياست جمهوري اسلامي ايران، 1382

- خادم برگزيده ميراث فرهنگي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1382

- خادم برگزيده ميراث فرهنگي  از سوي سازمان ميراث فرهنگي کشور، 1382

- استاد برگزيده سال از سوي دانشگاه آزاد اسلامي

- دريافت لوح تقدير به‌مناسبت همکاري در همايش ملي بنياد ايران‌شناسي

- دريافت لوح تقدير از سوي انجمن صنفي معماران اصفهان، 1383

- دريافت لوح تقدير به‌عنوان خادم برگزيده ميراث فرهنگي

- دريافت لوح تقدير در حوزه معماري و مرمت آثار باستاني از دومين همايش اخلاق و نياِش در آينه هنر و پژوهش، 1386

- دريافت چندين تقديرنامه از دانشگاه آزاد اسلامي به‌عنوان استاد نمونه، وزارت مسکن و شهرسازي، بنياد ايران‌شناسي، فرهنگستان هنر و غيره، 1386-1379

در اين گزارش سعي شده است تا خوانند با شخصت‌ وجودي استاد دكتر شيرازي، پدر علم مرمت نوين ايران آشنا شده و از ايمان، انديشه‌ها، منش، عشقش به ايران عزيز، اطلاعاتي كسب نمايد. استادي كه به بهترين نحوه ممكن و در مراسم تجليلش به ديار حق شتافت و در اذهان ما ماندگار شد.                                                                                                                                                                                                                       حمزه حمزه

                                                                               www.maremat.blogfa.com